Wypalenie zawodowe dotyka często osób wykonujących zawody związane z bliskim kontaktem z innymi ludźmi, w których niezbędne jest emocjonalne zaangażowanie i wzajemne dostrojenie się, dzielenie problemów, zmartwień i trosk będących w potrzebie osób czy kreatywność. Z tego względu według Christiny Maslach wypalenie zawodowe dotyczy głównie lekarzy, pielęgniarki, pracowników społecznych i socjalnych, policjantów, urzędników, nauczycieli itp. Zawody te stawiają przed pracownikami wygórowane wymagania w zakresie kompetencji interpersonalnych, takie jak np. wysoka kultura osobista, takt, umiejętność uważnego i aktywnego słuchania, komunikowania się i negocjowania, okazywanie zainteresowania innym osobom, cierpliwość, ogromne pokłady empatii i współczucia, umiejętność efektywnego wspierania innych, rozwiązywania problemów czy dyskrecja. Konieczność sprostania tym wymaganiom może być dla wielu osób bardzo obciążająca, co w połączeniu z niekorzystnymi warunkami pracy może zadecydować o rozwoju wypalenia zawodowego. Jakie są fazy wypalenia zawodowego według Ch. Maslach?
Analiza modelu Ch. Maslach wskazuje na to, że wypalenie zawodowe cechuje się fazowym rozwojem symptomów. Autorka wymienia następujące fazy: Co więcej, badania wskazują, że obniżenie poczucia osiągnięć może rozwijać się niezależnie od dwóch pozostałych komponentów. Zgodnie z koncepcją Ch. Maslach wypalenie zawodowe jest zjawiskiem bardzo istotnym zarówno w kontekście indywidualnym, jak i w wymiarze społecznym. Nie można go zatem bagatelizować, gdyż jego skutki prowadzą do ogromnego cierpienia psychicznego i emocjonalnego spustoszenia. Zdaniem Ch. Maslach „jego istotą jest erozja wartości, godności i woli – erozja ludzkiej duszy. Jest dolegliwością rozwijającą się stopniowo, w sposób ciągły i nieprzerwany, spychającą ludzi ku dołowi ruchem spiralnym, który jest trudny do odwrócenia" (Maslach, Leiter, 1997, s.17). Jako zjawisko, które prowadzi do psychicznej i duchowej dewastacji, jest groźne i niebezpieczne zarówno dla cierpiących pracowników, jak i dla organizacji, w której oni pracują. Z tego względu niewątpliwie wypalenie zawodowe wymaga profilaktyki i prewencji w postaci odpowiednich zmian organizacyjno-strukturalnych firmy w celu wyeliminowania niekorzystnych czynników. Z punktu widzenia klinicznego wypalony pracownik potrzebuje kompleksowej pomocy psychologicznej i wsparcia ze strony innych osób. Omawiając zjawisko wypalenia zawodowego warto nadmienić, czym wypalenie zawodowe zdecydowanie nie jest. Ch. Maslach twierdzi, że wypalenie zawodowe nie jest: Zdaniem autorki zjawisko wypalenia zawodowego w znacznym stopniu warunkowane jest czynnikami organizacyjnymi, czyli warunkami pracy, nadmiarem obowiązków, przeciążeniem pracownika ilością i jakością tych obowiązków, zbyt małym zakresem kontroli pracownika, który ogranicza jego samodzielność w działaniu, narastającymi, nierozwiązywanymi konfliktami w miejscu pracy i rozpadem poczucia wspólnoty i przynależności czy niesprawiedliwym traktowaniem pracowników. Czynniki indywidualne, czyli zasoby jednostki, między innymi jej kompetencje i umiejętność radzenia sobie ze stresem, również są bardzo ważne podczas rozwoju wypalenia zawodowego. Jednak Ch. Maslach jest bardzo daleko od obwiniania ofiary i przestrzega przed tym innych. Wypalenie zawodowe (więcej przeczytasz tutaj)jest rozumiane jako efekt niedopasowania, jaki zaistniał pomiędzy pracownikiem a pracą w sześciu wymiarach: obciążenie pracą, zakres kontroli, wynagrodzenie, relacje społeczne i poczucie przynależności do wspólnoty, sprawiedliwość oraz wartości. Chroniczne niedopasowanie prowadzi do narastania frustracji, stresu i napięcia. Pojawia się niezadowolenie z własnych osiągnięć zawodowych i brak satysfakcji z pracy, co prowadzi do spadku efektywności i zaangażowania pracownika. Z kolei odpowiednie dopasowanie warunków pracy do zasobów jednostki warunkuje rozwój osobisty pracownika, zainteresowanie pracą i zaangażowanie w wykonywanie swoich obowiązków zawodowych. Opracowania przez Ch. Maslach koncepcja wypalenia zawodowego daje możliwość badania także pracowników z innych profesji, nie tylko społecznych. Do pomiaru tego zjawiska wykorzystywany jest Kwestionariusz Wypalenia Zawodowego (Maslach Burnout Inventory – MBI).Fazy wypalenia zawodowego
Wypalenie zawodowe jako problem zawodowy i syndrom kliniczny
Czym nie jest wypalenie zawodowe?
