Co to jest wypalenie zawodowe?

Pojęcie wypalenia zawodowego często używane jest w różnych dyskusjach i pracach naukowych do opisu stanu wyczerpania pracownika spowodowanego regularnymi, stresującymi warunkami pracy. Temu zagadnieniu szczególną uwagę poświęciła Christina Maslach opracowując trójwymiarową koncepcję wypalenia zawodowego. Jakie wymiary wchodzą w skład jej teorii?

 

Badania nad zjawiskiem wypalenia zawodowego


Zjawisko wypalenia zawodowego zostało wprowadzone do literatury psychologicznej w 1993 roku przez Christinę Maslach, która wraz ze współpracownikami z Uniwersytetu Berkeley prowadziła badania ludzi pracujących w stresujących zawodach społecznych, takich jak pracownicy opieki społecznej, psycholodzy kliniczni, psychiatrzy, pielęgniarki, pracownicy więzień, pracownicy oświaty czy prawnicy. Problem ten jest problemem społecznym związanym z trudnymi i stresującymi warunkami pracy. Dotyczy w szczególności osób pracujących w zawodach społecznych. Ch.Maslach wraz ze współpracownikami zbierała dane za pomocą wywiadu i obserwacji, a także wystandaryzowanych kwestionariuszowych metod samoopisu.

 

Ogólne wnioski z badań nad zjawiskiem wypalenia zawodowego

 

Szczegółowa analiza wyników badań doprowadziła badaczkę do wniosku, że wypalenie zawodowe jest syndromem pojawiającym się regularnie u osób pracujących w zawodach społecznych ponieważ wykonywanie tych zawodów jest obciążające psychicznie. Wyczerpanie emocjonalne jest w tych zawodach częstsze niż początkowo sądzono. Duży wpływ na wypalenie zawodowe mają takie czynniki jak zbyt duża ilość klientów, ich niewłaściwe reakcje i zachowania czy też brak wystarczającej ilości środków materialnych niezbędnych do wykonywania aktywności zawodowej. 

Trójwymiarowa koncepcja wypalenia zawodowego według Christiny Maslach


Według Christiny Maslach w skład zjawiska wypalenia zawodowego wchodzą trzy elementy składowe, takie jak wyczerpanie emocjonalne, depersonalizacja i obniżona satysfakcja z pracy i osobistych dokonań.

  1. Wyczerpanie emocjonalne to poczucie ogólnego zmęczenia i zniechęcenia pracą, wyczerpanie zasobów emocjonalnych, brak sił, energii i zapału do aktywności zawodowych, zwiększony poziom impulsywności i drażliwości. Osoba doświadczająca wyczerpania emocjonalnego czuje się kompletnie wyeksploatowana, nie ma sił do rozpoczęcia nowego dnia i podjęcia pracy, nie chce jej się znowu spotykać się z ludźmi, którymi się opiekuje lub którym pomaga, co skutkuje rozluźnieniem więzi z podopiecznymi, klientami lub pacjentami oraz utratą wzajemnej bliskości, przywiązania i zaufania. Zaznacza się również ogólny pesymizm, mniejsze zainteresowanie sprawami zawodowymi, zmniejszona aktywność i napięcie psychofizyczne. W związku z brakiem sił i energii osoba wyczerpana emocjonalnie musi wkładać więcej wysiłku w swoją pracę, aby móc dalej wypełniać swoje role zawodowe, co jeszcze bardziej ją obciąża. Często pojawiają się też dolegliwości somatyczne, takie jak bóle głowy, bezsenność, problemy gastryczne, częste przeziębienia i choroby związane ze spadkiem odporności itp.
  2. Depersonalizacja to nadmierne dystansowanie się wobec problemów innych ludzi wyrażające się w niedostatecznym zaangażowaniu emocjonalnym, obojętnością, powierzchownością, formalizowaniem kontaktów społecznych, niewłaściwym traktowaniem innych, pewną surowością, niehumanitarnym i negatywnym podejściem, cynizmem i utratą idealizmu. Relacje interpersonalne stają się bardziej bezosobowe tracąc swój podmiotowy charakter. Pracownik zaczyna traktować klientów, pacjentów, uczniów czy podopiecznych bardziej przedmiotowo, jako „przypadek", co pozwala na zmniejszenie zaangażowania się w relację z nimi. Może pojawić się też skrócenie czasu, jaki pracownik poświęca na pomoc i rozwiązanie problemów innych osób oraz obwinianie klientów, pacjentów czy podopiecznych za własne niepowodzenia w pracy. Depersonalizacja, która może być nazywana również odczłowieczeniem lub uprzedmiotowieniem, często jest konsekwencją wyczerpania emocjonalnego lub sposobem radzenia sobie z nim. Jej formy często zależą od rodzaju wykonywanych obowiązków zawodowych. Depersonalizacja może być rozumiana jako specyficzny sposób ochrony siebie przed zbyt dużą ilością doznań emocjonalnych, które niszczą nas od środka.
  3. Brak zadowolenia z osiągnięć zawodowych i satysfakcji z pracy to obniżenie poczucia własnej skuteczności, kompetencji i wydajności, spadek zadowolenia z aktywności zawodowej, z relacji społecznych w miejscu pracy i z siebie samego, brak wiary we własne siły i możliwości, depresyjność i pesymizm. Pojawiają się też trudności podczas radzenia sobie z wymaganiami jakie stawia nam środowisko pracy oraz ze stresem zawodowym. Pracownik czuje się nieprzydatny i nieadekwatny. Może pojawić się poczucie bezsensu i niezrozumienia ze strony współpracowników, przełożonych czy klientów, trudności w adaptacji do trudnych warunków zawodowych, stopniowa utrata umiejętności rozwiązywania problemów innych osób i ostateczna rezygnacja. Dochodzi do różnych konfliktów w relacjach ze współpracownikami i przełożonymi, może pojawić się także agresja (werbalna lub fizyczna) lub zachowania ucieczkowe (nieobecność w pracy, częste zwolnienia lekarskie). Ostatecznie pracownik uznaje, że nie ma wystarczającej ilości wiedzy, kompetencji ani umiejętności aby sprostać wymaganiom pracodawcy i wykonywać dalej swój zawód. Myśli o kolejnym dniu w pracy rodzą duży lęk i przerażenie.

Maslach podkreśla też dynamiczny proces rozwoju wypalenia zawodowego:

  • pod wpływem stresujących warunków pracy stopniowo narasta wyczerpanie emocjonalne,
  • aby ochronić się przed nieprzyjemnymi skutkami tego zjawiska pracownik stosuje mechanizm obronny, który prowadzi do depersonalizacji,
  • dystansowanie się wobec problemów klientów i spadek zaangażowania w swoją pracę zmniejsza skuteczność działań pracownika, który zaczyna otrzymywać negatywne informacje zwrotne ze strony środowiska zawodowego dotyczące jakości wykonywanych przez siebie obowiązków,
  • negatywne informacje zwrotne wpływają na samoocenę pracownika, wzrasta poczucie niekompetencji, nieprzydatności i braku wiary w siebie, co prowadzi do spadku satysfakcji z pracy i własnych dokonań zawodowych.

Wypalenie zawodowe to w dzisiejszych czasach poważny problem, z którym my, jako społeczeństwo, musimy się zmierzyć. Jego rozwój nie zawsze przebiega w sposób książkowy, identyczny do przedstawionego powyżej modelu. Czasem poszczególne fazy mogą pojawiać się w innej kolejności, mogą występować jednocześnie lub któreś z nich mogą zostać pominięte w procesie rozwoju wypalenia zawodowego. Niezmiernie ważne jest jednak zauważenie, że dzieje się z nami coś niedobrego i w razie potrzeby skorzystanie z pomocy specjalisty, który pomoże nam zregenerować swoje siły i spojrzeć na swoją sytuację zawodową z innej, świeższej perspektywy. Nie warto bagatelizować tego problemu, gdyż może to spowodować bardzo negatywne skutki zdrowotne.

 

Dlatego gdy przestajesz czerpać satysfakcję ze swojej pracy a na myśl o kolejnym dniu robi Ci się niedobrze, skorzystaj z pomocy specjalisty. Możesz zacząć od wypełnienia testu określającego Twój ogólny stan psychiczny i krótkiej rozmowy z psychologiem diagnostą. 

Zapisz się do newslettera aby otrzymać materiały promocyjne oraz informacyjne